TÜRKÇE SĀ’ATNĀMELER VE HİBETU’LLĀH İBNİ İBRĀHİM’İN SĀ’ATNĀMESİ - AHMET BURAN (Türk Uygarlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 2023)
Nesnenin harekete başladığı an ile durduğu an arasında geçen süre, bir bütün halinde, zaman kavramıyla ifade edilmektedir. Atom sürekli hareket halinde olduğuna göre, aslında genel anlamda hareketin bittiği an yoktur. Dolayısıyla zaman, sürekli var olan ve içinde geçmiş, yaşanan an ve gelecek gibi üç temel bölüm bulunan bir kavramdır. Fizik bilginleri ve felsefeciler zamanı “birbirini izleyen anlardan oluşan çizgisel bir bütünlük; önce olandan sonra olana doğru giden sonsuz anlar bütünü” olarak tanımlamaktadırlar. Zaman, “hareketin ölçüsü”, zaman duygusu ise, “insanın ayırt edici” bir özelliğidir. Zaman, “a priori” olarak vardır ve “görüngüler” ancak onun içinde gerçeklik kazanırlar. Dolayısıyla zaman, kimi düşünürlerce, “varlığın dördüncü boyutu” , hatta zamanın dışında herhangi bir varlıktan söz edilemeyeceği için “varlığın kendisi” olarak da tanımlanmaktadır. Eşyayı, insanı, varlığı kuşatan bu kavramın kontrol edilmesi, durdurulması veya tersine çevrilmesi mümkün değildir. İnsan hayatının her anını ilgilendiren ve dünya üzerinde yaşadığımız süre ile de yakından ilgili olan bu kavramı insanoğlu tanımaya çalışmış ve bunu yaşadığı doğal ortamın şartlarına bağlı olarak bölümlere ayırmıştır. Böylece, dünya zamanına ait olmak üzere asır, yıl, mevsim, ay, hafta, gün, gece; saat, dakika, saniye... gibi zaman bölümleri ve birimleri ortaya çıkmıştır. İnsanın hayatını belli bir düzen ve disiplin içinde sürdürebilmesi için zamanı iyi ve doğru kullanması gerekir. Onun için her din ve felsefe zamana değer verir. Kuran-ı Kerim’in bir ayetinde1 zamana yemin edilmesi ise, bu önemin belirtilmesi bakımından özel bir anlam taşımaktadır.